Rusya'da yakıt krizi derinleşiyor: Dizel ihracatı durabilir

Ukrayna'nın Rusya'nın enerji altyapısına yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırılarını yoğunlaştırması üzerine Rusya parlamentosu ve hükümeti, birçok bölgede derinleşen akaryakıt sıkıntısını dizginlemek amacıyla olağanüstü adımlar atıyor.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, iç piyasadaki yakıt arzını dengelemek amacıyla dizel ihracatının yasaklanması da dahil olmak üzere bir dizi önlemin masada olduğunu açıkladı.

Reuters haber ajansına konuşan sektör kaynakları, Ukrayna İHA'larının hedefi olan başkentteki Moskova Rafinerisi'nin uğradığı ağır hasar nedeniyle en az altı ay boyunca üretim yapamayacağını bildirdi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise dün akşam yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, Kiev'in Moskova'yı müzakerelere zorlamak amacıyla enerji tesislerine yönelik saldırılarını genişlettiğini belirterek, "İstihbarat servislerimize ve ordumuza, Rusya'nın savaş çabalarını genişletmek için kullandığı tesislere karşı önleyici saldırılar düzenlemesi talimatını verdim" dedi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in başkanlık ettiği ve televizyondan yayımlanan hükümet toplantısında konuşan Başbakan Yardımcısı Novak, dizel ihracatına yasak getirilmesinin yanı sıra iç yakıt pazarını desteklemek amacıyla vergi mevzuatında değişiklikler yapılmasının planlandığını söyledi.

Durumun "zorlayıcı" olduğunu ancak kontrol altında tutulduğunu savunan Novak, petrol şirketlerinin üretimi en üst seviyeye çıkardığını, bakım çalışmalarını ertelediğini ve talebi karşılamak için yakıt rezervlerini kullandığını kaydetti.

Novak, "Daha önce dokunulmamış rezervleri kullanıyoruz ve iç pazara ek hacimlerin sunulmasını teşvik ediyoruz. Hükümetle koordinasyon halinde vergi mevzuatında gerekli değişiklikler hazırlandı" ifadelerini kullandı.

Bu doğrultuda Rusya parlamentosu, dün Vergi Kanunu'nda yapılan değişiklikleri kabul etti. 

Yeni düzenlemeler, benzin üretiminde daha düşük kaliteli yakıtların kullanılmasına izin verilmesini ve rafinerilerdeki bazı ekipman modernizasyonlarının ertelenmesini içeriyor.

Pazartesi günü Novak başkanlığında yapılan bir toplantıda, özellikle halka benzin satışının askıya alındığı Kırım'da yaşanan açığı kapatmak için akaryakıt ithalatı seçeneği de gündeme getirildi.

Sektörden iki kaynak, kamuoyunun hassas olduğu ve enflasyonu tetikleme riski taşıyan akaryakıt fiyatlarını baskılamak amacıyla ithal yakıta sübvansiyon sağlanmasının değerlendirildiğini aktardı.

Rusya, dünyanın üçüncü büyük ham petrol üreticisi olmasına rağmen, Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırıları nedeniyle daha önce benzin ve jet yakıtı ihracatını yasaklamak zorunda kalmıştı.

Son olarak, başkentin güney banliyölerinde bulunan ve Moskova bölgesinin en büyük yakıt tedarikçisi olan Moskova Rafinerisi bu ay iki kez Ukrayna İHA'larının hedefi oldu.

Gazprom Neft tarafından işletilen ve 2024 yılında 11,6 milyon ton petrol işleyerek 2,9 milyon ton benzin ile 3,2 milyon ton dizel üreten tesisin tamamen durduğu ve onarımının en az yarım yıl süreceği belirtildi. Gazprom Neft ise konuya dair açıklama yapmadı.

Çarşamba günü yayımlanan nadir resmi verilere göre, Rusya'nın petrol ürünleri ve kok kömürü üretimi mayıs ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 13,5 oranında geriledi.

Sektör kaynakları, Rusya'nın benzin üretiminin geçen hafta, Haziran 2025'teki günlük ortalamanın yaklaşık yüzde 25 altında kaldığını bildirdi.

Veri analiz şirketi LSEG'in paylaştığı veriler ve piyasa kaynakları ise planlanmamış rafineri bakımları nedeniyle haziran ayının ilk yarısında deniz yoluyla yapılan petrol ürünü ihracatının, mayıs ayının ilk yarısına kıyasla yüzde 15 düştüğünü ortaya koydu.

Nisan ayında ise Rusya'nın deniz yoluyla yapılan dizel ve gazyağı ihracatı mart ayına göre yüzde 8 artışla 3,25 milyon tona ulaşmış, geçen yılın aynı ayındaki 3,3 milyon tonluk seviyenin sadece hafif altında kalmıştı.

Mayıs ayında da ihracat sabit seyrederken Brezilya ve Türkiye, Rus dizelinin en büyük alıcıları arasında yer alıyor.

Sektör kaynakları, Rusya'nın haziran ayında deniz yoluyla yakıt ithal etmeye hazırlandığını belirtti.

Saldırıların ve yakıt krizinin en yoğun hissedildiği yerlerin başında Rusya'nın 2014 yılında ilhak ettiği Kırım yarımadası geliyor.

Rusya'nın Karadeniz Filosu'na ev sahipliği yapan Sivastopol'ün Rusya tarafından atanan valisi Mihail Razvojayev, çarşamba günü düzenlenen İHA saldırılarının şehirdeki ana elektrik trafo merkezini vurarak elektrik kesintilerine yol açtığını bildirdi.

Vali, troleybüslerin çalışmayacağını belirterek ailelerden çocuklarını evde tutmalarını istedi. Razvojayev, Kiev'in "normal yaşam koşullarından mahrum bırakarak panik yaratmaya çalıştığını" savundu.

Ukrayna İHA Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi de Sivastopol elektrik santralindeki ana trafo merkezinin vurulduğunu doğruladı.

Sivastopol'de pazartesi akşamından itibaren kamu hayatına yönelik kısıtlamalar da yürürlüğe girdi.

Toplu taşımanın saat 22.00'de, büyük mağaza ve kafelerin ise saat 20.00'de kapatılması kararlaştırıldı, sokak aydınlatmaları karartıldı ve toplu açık hava etkinlikleri yasaklandı.

Kırım'ın en büyük şehrinde yaşayan ve yalnızca ön adını veren Anzhelika adlı bölge sakini, "Sokak lambalarının söndürülmesi konusunda bence doğru olan yapılıyor, şehrin korunması her şeyden önce gelir" diyerek önlemleri desteklediğini söyledi.

Çarşamba gecesi Ukrayna İHA'ları Rusya'nın iç ve güney kesimlerindeki tesisleri de hedef aldı. Rusya Savunma Bakanlığı, ülke genelinde gece boyunca 323 İHA'nın düşürüldüğünü açıkladı.

Nijniy Novgorod Bölge Valisi Gleb Nikitin, düşen İHA enkazının bir sanayi tesisine hasar verdiğini ve iki kişinin ölümüne yol açtığını belirtti. Söz konusu tesisin kritik bir hasar almadığı kaydedildi.

Bu bölge, mayıs ayında İHA saldırılarının ardından üretimini geçici süreyle durduran veya azaltan, Rusya'nın dördüncü büyük petrol rafinerisi NORSI'ye ev sahipliği yapıyor.

Moskova'nın 1000 kilometreden fazla güneydoğusunda, Kazakistan sınırında yer alan ve bünyesinde bir gaz işleme tesisi ile petrol rafinerisi barındıran Orenburg bölgesinde de bir sanayi kuruluşu üzerinde İHA'ların düşürüldüğü bildirildi.

Bölgede hasar oluşup oluşmadığı henüz netleşmezken Kazakistan Enerji Bakanlığı, doğalgaz sevkiyatının alternatif güzergahlar üzerinden sağlandığını duyurdu.

Savaşın gölgesinde sivil kayıplar da artmaya devam ediyor. Rus TASS ajansının yerel acil durum servislerine dayandırdığı habere göre, Rusya'nın kontrolündeki Ukrayna şehri Horlivka'da gece düzenlenen İHA saldırısında bir apartmanın girişinin çökmesi sonucu üç kişi hayatını kaybetti.

Rusya'nın sınır bölgesi Belgorod'da düzenlenen İHA saldırısında bir erkek hayatını kaybederken bir kadın yaralandı. 

Ukrayna'nın doğusundaki Balakliya şehrinde ise çarşamba günü Rus bombardımanı nedeniyle bir kişi yaşamını yitirdi.